"Балқаш қаласының орталықтандырылған кітапхана жүйесі"
коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Коммунальное государственное учреждение
"Централизованная библиотечная система города Балхаш"

Біздің сайтқа қош келдіңіз. Өзіңізге керекті сұрақтардың жауабын табуда осы сайттағы мәліметтердің көмегі тиеді деп үміттенеміз.

Аңдатпа

Мұрағат

Опрос

Интернетте қанша уақыт өткізесіз?

Білгенге маржан


Күнжіт майы

Күнжіт майы (сезам майы ) — күнжүт өсімдігінен алынатын өсімдік майы. Ол негізінен глицериннің толық күрделі эфирлерінен — глицеридтерден (95 — 98%), қаныққан және қанықпаған бір негізді майлы қышқылдардан тұрады. Күнжіт майының түсі ашық сары; тығыздығы 0,922 г/ см3; -3 — 6°С-та қатаяды; сұйық күйінде жартылай кебеді; суда ерімейді, органикалық еріткіштерде ериді (төм. спирттерден басқа). Күнжіт майы күнжүт дәнін ылғалдап, 100°С шамасында қыздыра езіп, екі рет сығымдау және шаю арқылы алынады. Күнжіт майы кондитер және консервілеу өнеркәсібінде, маргарин және сабын өндірісінде пайдаланылады.

КҮНЖІТ ТҰҚЫМДАСЫ — шөп, кейде бұта түрінде кездесетін қос жарнақты өсімдіктер. Негізінен Оңт. Африкада, Мадагаскар, Сокотра аралдарында, Оңт.-Шығыс Азия, Жаңа Гвинея және Солт. Австралияның тропиктік, субтропиктік белдемдерінде кездеседі. К. т-ның дүние жүзінде 12 туысы, 90-ға жуық түрі, ал Қазақстанда күнжіт (Sesamum) туысы, оның бір ғана – үнді күнжіті (Sesamum indicum) деген түрі бар. Б9л – биікт.1 — 2,5 м-дей, өте тез өсетін бір жылдық өсімдік. Сабағы тік, 4 — 8 қырлы, тамыры 1 м тереңдікке дейін кетеді. Төм. жапырақтары қысқа, жалпақ болады. Орта тұсындағылары ірі келеді. Ашық қызғылт, күлгін не ақ түсті, дара гүлі жапырақ қойнауынан жетіледі. Гүлі оймаққа ұқсайды. Маусым-тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Вегетациялық мерзімі 2,5-5 ай. Жемісі – көп қырлы қорапша, ұз. 3-5 см, піскенде қақырап ашылады да, тұқымы жерге төгіледі. Бір қорапшада 80-ге жуық дән болады. К. т. май алу үшін өсіріледі. Оның дәнінде 50-65% май болады (құндылығы жағынан зәйтүн майынан кем түспейді). Күнжіт майы тағам өндірісінде, сабын қайнату үшін, парфюмерияда қолданылады. Сондай-ақ күнжіт дәнін шығыстың тәтті тағамы — халуа жасау үшін пайдаланылады Қайнатқандағы шығатын майының күйесінен жоғары сапалы қытай тушы (сурет салатын бояу) жасалады.

Үнді күнжіті (1 — гүлді жөне жемісті бұтағы; 2 — жапырағы)

С.Турдиев

 

Дереккөзі:  Қазақстан. Ұлттық энциклопедия[Мәтін]: Т. 5/Бас ред. Б.Аяған. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, 2003. – 130 б.

Рейтинг@Mail.ru

Яндекс.Метрика